باغملک ... به روایت دست نوشته های تاریخ . . . (2)

سلام و درودی دیگر ....

در پست قبلی مطالبی را در مورد شهر باغملک از کتاب خوزستان ، کهگیلویه ، ممسنی( احمد اقتداری ) ، درج نمودم . اکنون ادامه مطالب فوق را بخوانید .

---

اين بلوك مشتمل بر چهارده قريه است : 1- پونه مركز حكومت جانكي ( امروزه باغملك مركز بخش باغملك از فرمانداري ايذه) و بيگ هاي زنگنه درآن ساكنند . 2- منجنيق كه خرابه هاي شهر منجنيق در آن است .3- تنگ ( شنگ) كه دهي با صفا است و مشتمل بر باغات بسيار و ابشار قشنگي است و ان به شكل دالي است كه از تلاقي دو دره به عمل امده و بر پشت بام خانه ها نيز اشراف دارد . 4- ابراهیمی ( بریمی ) دارای باغهای خوب و آبهای روان و آن دره ای است با صفا که رود زرد از میانه آن می گذرد . 5- کوشک دالخویی ( احتمالا منظور نگارنده روستای کنونی لران بوده است . ) 6- کل تندر علیا 7- کل تندر سفلی 8- بنه قنبر ( استل ) 9- بنه افراسیاب 10- آل خورشد ( آل خشیر ) 11-ارغوانی ( ارغونی ) 12-قائم علی ( قاسم علی ) که دارای امامزاده ای باین نام است .( درویشان کنونی ) 13-دلی پای کوه دلی است ( دلی Dali در لهجه های بختیاری و کهگیلویه ای بمعنی کوه بلند رو به آفتاب است که زیاد صخره ای نباشد و برای کشت و زرع مناسب تر افتد و برف گیر باشد ) 14- سر دلی (Sardali) . از این دهها 4 تای نخستین فاریاب و بقیه دیم است .

---

باغملک ... به روایت دست نوشته های تاریخ . . . ( 1 )

سلام .

در جهت معرفی باغملک تا کنون مختصر مطالب و عکسهایی در این وبلاگ درج نموده ام . در این پست مطالب خود را با ارائه نوشته هایی که از میان کتب تاریخی جستجو نموده ام ادامه میدهم . امیدوارم که بتوانم در راه هدفی که گزیده ام موفق باشم .

میدان امام (ره) . . . میدان اصلی شهر باغملک

---

منبع : کتاب  "خوزستان - کهگیلویه - ممسنی"  نوشته احمد اقتداری چاپ 1359

فصل دوم : سوسن و انشن

      باغملک :

در فاصله شهر رامهرمز و شهر ایذه و تقریباً بابتدای خاک فرمانداری ایذه کنونی ( 1359 ) بلوکی واقع است که مرکز اداری آن باغملک نامگذاری شده است . این بلوک را در کتب متأخر ، جانکی نام داده اند و در کتاب جغرافیایی خوزستان نوشته است :

« جانکی بلوکی است در سمت جنوب شرقی ولایت شوشتر و جنوب ایذه ونام آن مخفف کلمه جوانکی است وآن نام طایفه ای بوده ازاکراد که دردوره اتابکان لر بزرگ با این حدود آمده اند و تا روزگار صفویه در این نواحی می زیسته اند.این بلوک از طرف شمال میزند به کوه منگشت وخاک ایذه واز طرف مشرق به خاک بهمه ای کوه کیلویه و از سمت مغرب به حدود مسجد سلیمان وشوشتر و از طرف جنوب به خاک بهبهان و رامهرمز و طوف سفید و تا پنجاه سال پیش که طوایف هفت لنگ از رود کارون نگذشته بودند حدود آن به نواحی کناره کارون می رسید . درازی خاک آن از شرق به غرب از تلدورتا چم فراخ تقریبا شصت میل و پهنای آن از شمال قلعه تل تا جنوب میداود چهل و دو میل است.

مساحت آن تقریبا دو هزار و پانصد میل مربع می باشد.این سرزمین از نواحی آباد و بسیار حاصل خیز خوزستان است و آب و هوای معتدل بسیار خوبی دارد و همه گونه میوه و حبوب می پروراند و مناظر با صفا و جاهای زیبایی دارد که بسیار تماشایی است. ارتفاعات آن عبارت است از: 1- کوه آسماری که در قسمت شمال شرقی آن واقع شده است. 2- کوه دلی که تقریبا دنباله آسماری است و توله را از باغملک جدا می کند . 3- بادرنگان که در شمال ابوالعباس است . 4- اُرزو که سمت شرقی ابوالعباس ( بولواس - اولاس ) است. 5-کوه تنبلان ( تنبلون ) که گردکی نیز نامیده می شود . 6-کوه دیوانه میانه ابوالعباس و پشت گچ. گویند همه ساله در تابستان گیاهی در آن می روید که به خودی خود آتش می گیرد .

از دیگر کوه های باغملک منگشت و قارون بنگشتان ( انگژدان ) در سر حدات شرقی آن واقع می باشد .

آبهای آن :1-رود زرد که از دامنه های منگشت سرچسمه گرفته و از مال آقا می گذرد و نزدیک قریه ابوالعباس وارد جلگه گردد و چون به مال خورشید ( آل خشیر ) رسد آب گلال با آن پیوندد و متوجه جنوب شود و به سوی رامهرمز می رود. 2- آب گلال و آن از حدود هلالگان سرچشمه دارد و از قلعه تل می گذرد 3- آب الا که آن را تازنک نیز گویند سرچشمه آن خاک کوه گیلویه است ودر پایین به رود زرد می ریزد . 4- آب دالان( دالون ) که آن را پوتانک ( پوننک - پودونک ) گویند و آن نیز به رود زرد می ریزد . 5- آب جمجمه که از لاکم به هپرو می آید و در الا میریزد.6- شور آبلشکر که از حدود آبلشکر و چشمه روغنی سرچشمه دارد و در چهاربنیچه به شور جارو پیوندد 7- شورجارو که از خاک جارو جوشیده به شور آبلشکر رسد و از له بهری گذشته و با شورتمبی یکی شود و روی به شمال روان است از عقیلی گذشته به کارون ریزد . قسمت شرقی و جنوبی جانکی که مجاری آبهای شیرین است فاریاب و قسمت شمال و مغرب آن دیم است . »

---

سکنه ی این بلوک طوایف زنگنه و جانکی است و زنگنه ها چهار طایفه اند:زنگنه اصلی ، کرد زنگنه ، تمبی ،پرون .زنگنه اصلی هشت تیره اند: هزاروند ، عباس وند ،اوموند ، تدوی ، گلاب وند ، سلماوند ، شرف وند ، کراوند ( گراوند ) .

گویند که زنگنه ها در زمان شاه سلطان حسین صفوی از کرمانشاه به این خاک آمده اند و از عصر کریم خان زند نیز ریاست این حدود در خانواده صفی قلی بیگ زنگنه بوده است.

جانکی ها هشت طایفه اند:ممبی ،میداودی،مکوندی،گرگیری،شیخ سید صالح،کوهوایی(کوهویی)،بلباس(بولواس-ابوالعباس-اولاس)،آل خورشیدی.مکوندیها نیز ده تیره اند:کایدان،بلفارس(بلفیروز)،تاتایی،لک،کپن بور،کلهر،کاروایی،(کرایی)،کادادایی،دشمن زیاری،چهار بنیچه.

پیش از آمدن زنگنه ها این خاک در طوایف شیرالی و مکوند و شولستانی بود و چون زنگنه ها وارد شدند مکرر میان آنان زد وخورد میشد.

شیرالیها ممبینی را از کوه گیلویه به کمک آوردند.در خاک بهمـیی کوه گیلویه واقع است و از تنگ ماغر جلگه بهبهان را بدان راه است و ایلات بهمیی و طیبی در آن سکونت دارند اما چون بخواهند کسی از مردم ناحیه ممبی را نام ببرند چون اتصال یا نسبت به کلمه ممبی دشوار است او را ممبینی خوانند ( یعنی کسی یا مردمانی از ناحیه ممبی)

شیرالی ها از بقایای افشارند که در قرون وسطی با این حدود آمده اند.حکومت این بلوک از اول سلطنت قاجارها با خوانین قلعه تل بوده و چون آنان از چهارلنک کیارسی بودند طوایف جانکی به نام چهار لنگ کیارسی معروف شدند.خاک جانکی به هشت قسمت طبیعی منقسم است که از هر یک جداگانه گفتگو می شود:باغملک که جلگه ایست با صفا در میانه خاک جانکی و بیشتر آن فاریاب است از جوی هایی که از رودزرد جدا میشود سیراب میگردد،مرکز آن قریه پونه می باشد و مشتمل بر یکصد خانواده است . خانه های آن بیشتر کپر و کمی خشتی است .دوازده باغ درخت دارد که قدیمتر ازهمه باغ میری است.درختان آنجا بیشتر انار زرد آلو و زبان گنجشک و کمی توت و انجیر و بادام و گردو و هلو و آلبالو و اندکی مرکبات است ، نام این اراضی در قدیم عُروه بوده است .

---

ادامه این مطالب را در پست بعدی مطالعه بفرمایید ....